| Imos
a prebar d'amostrar istas melodías tradizionals que nusatros manipoliamos
d'una traza conzietera. Ta dar o reconoximiento debiu a la melodía
orichinal y a la suya istoria.
Trespuntiau:
Ista danza estió replegada en A Fueba por o grupo Biello Sobrarbe,
anque ye común a muitos atros lugars d'ixa redolada. A suya melodía
ye d'aspeuto primitibo y tien o mesmo estilo que bellas danzas zeltas.
Ye enterpretada nomás que con trastes de percusión d'orichen
casalero, sartainas, cullaras, morters, botellas.. Se crei que estió
en l'empezipiallo una danza de pastors pero dica nusatros ye arribada
como baile de parellas
(Danzas del Sobrarbe, Isabel Riazuelo-Orquestina del Fabirol, CAI-DGA
2000)
Contradanza de Zetina:
A contradanza ye un espeutaclo muito peculiar. Se zelebra a nuei d'o
19 de mayo en a plaza d'a Billa de Zetina. Preside a representazión
una imachen de San Chuan Lorién, patrono d'a localidá. Acompañaus
por una melodía apegallosa (que estió replegada en 1920
por Vicente Pelegrín Hernando) güeito contradanzers y un diaple
bailan con tiedas enzendidas y puyando-sen unos a caballo d'atros fan
una serie de cuadros plasticos. Istas mudanzas son relazionadas con temas
relichiosos, con l'augua, con animals, con ochetos... O repertorio de
feguras ye amplo y puede cambear d'una representazión t'atra, pero
siempre remata con a resura y muerte d'o diaple.
(La contradanza de Cetina, Joaquín Ibáñez Lacruz,
DPZ 2001)
O broquel:
Bariazión sobre a mudanza d'espadas d'o mesmo nombre d'o danze de
Castillón de Monegros. En Castillón o danze se zelebra t'as
fiestas de Santiago y Santa Ana, entre o 25 y o 28 de chulio. Seguntes mos
ne conta Simeón Serrate, o suyo mairal, o danze yera l'alazet d'a
fiesta.
...El dance era muy querido y admirado por todo el pueblo. Estaba
muy bien considerado el dance: era una joya, la que daba alegría
y brillanted a la fiesta. Sin el dance la fiesta no hubiera sido nada...
(Historia del antiguo dance de Castejón de Monegros, Simeón
Serrate, PLIEGOS monografías de la Asociación de Gaiteros
de Aragón 1999)
O rocle:
Ista pieza estió replegada en a localidá d'Arén, en
a Ribagorza oriental. Se recordaba como un baile d'ombres arredol d'o fuego
que disparexió dimpués d'a Guerra Zebil. En a suya recuperazión
ba quedar combertiu en un baile de parellas arredol d'una foguera.
(La Birolla, Deban d'o camin, Coda Out 2003)
ELjilguerillo(a cardelina):
Bariazión sobre a mudanza de palos clamada "el gergerillo"
d'o danze de L'Almolda. Se representa en as fiestas de Santa Quiteria
y San Úrbez, os días 22 y 23 de mayo. Yera formau en o suyo
orichen por 16 ombres, organizaus en cuatro cuadros más un zinqueno
cuadro de ninos clamaus "bolantes". Enguán se i han adibiu
dos nuebos cuadros de mullers.
(La gaita en los Monegros, Luis Miguel Bajén-Mario Gros, Aragón
LCD Prames 1999)
La zorra(A raposa):
O baile d'a Zorra ye uno d'os elementos más carauteristicos y
impreszindibles d'as fiestas de Lechago. A suya antigüedá
i plega a o menos t'os sieglos XVI-XVII y a suya mosica s'encuadra drento
d'as melodías clamadas chenericamén "billanos".
A suya execuzión se fa en rematar cadaguna d'as sesions de baile
en as fiestas patronals en a plaza d'o lugar. Os partizipans, a o son
d'a mosica, ban chirando arredol d'a plaza de bez que fan chirar, con
a man alto, as correyas con as que os bailadors s'enzurizan.
(El baile de la zorra de Lechago, Agustín Martín Soriano,
Revista de la Asociación de Gaiteros de Aragón primavera
1994)
|